d2

D.	dominus; doctor
d.	denarius
d.a.	dicti anni
d.cella	domicella
d.d.	de dato
dec.	decanus
D.G.	dei gratia
dict.	dicto, dictus
dioc.	Diocesis
D.J.U.	doctor juris utriusque
dlla	Domicella
Dna	Domina
Dnus	Dominus
D.O.M.	Deo optimo maxitnoque
dr.	Doctor
D.V.	deo volente

dapifer	drossaard, drost
data generali absolutione(in articulo mortis impertiri solita)	na het geven van de algemene absolutie (die men gewoonlijk ontvangt in het stervensuur)
dato	op de dag (van uitgifte)
datum	gegeven; dag van uitgifte van een oorkonde of brief
de	van, vanaf, vanuit, over
de consensu meo	met mijn toestemming
de consensu parentum	met toestemming van de ouders
de consensu pastoris	met toestemming van de pastoor
de consensu quorum interest	met toestemming van de belanghebbende
de dato	van de dag, op de dag
de effectu arresti	met betrekking tot de werking der beslaglegging
de expressa licentia	met de uitdrukkelijke vergunning/toelating
de gratia speciali	door een bijzondere gunst
de hodie	vanaf de huidige dag
de labore suo vivens	die zijn brood verdient door zijn werk
de (mea) licentia	met (mijn) toekenning/toestemming
de more	volgens de gewoonte
de nocte	's nachts
de nullitate	met betrekking tot nietigheid
de prima contumacia	van eerste verstek; zie ook contumacie
de rato caveren voor,	zie cavere de rato
de sacro fonte susceperunt	ze (peter en meter) namen (het kind) op van de doopvont
de secunda contumacia	van tweede verstek
de suis vivens	die in zijn eigen onderhoud voorziet
de triduo ad triduum	van termijn tot termijn (bij het voeren van een schriftelijke procedure mochten tussen het wisselen van de stukken maar drie weken liggen)
debilitate senectus	wegens seniliteit
debilitate	door gebrekkigheid
debitis	met, door verplichtingen; verplichte
decalciare	het schoeisel uitdoen
decanatus	dekenaat
decanus	deken (a) kerkelijk waardigheidsbekleder in een domkapittel (b) voorzitter van een universitaire faculteit
decarchus	korporaal
decem	tien
decembris	december
decempedator (iuratus)	(gezworen)landmeter
decennis	tiener, tienjarige
decennium	tijdvak van tien jaar
decideren	(<Lat. decidere) beslissen
decima	tiende, tiende gedeelte van de oogst (of geboren vee) dat men aan de eigenaar van de grond moest afstaan
decima bladi	grote of grove tiende (geheven op de veldgewassen), graantiende; zie ook decima
decima de nutrimentis animalium	landtiende, weilandtiende, krijtende tiende (geheven op het jonge vee) (zie ook decima)
decima feni	hooitiende
decima gelimae	stro-tiende
decima predialis,	zie decima de nutrimentis animalium
decima torbonum	turftiende
decimae novales	nieuwe tienden (geheven op land dat nog nooit ontgonnen is)
decimae veteres	oude tienden (geheven op land dat al ontgonnen is)
decimator	tiendeheffer
decimo	tiende
decimonono	negentiende
decimoquarto	veertiende
decimotertio	dertiende
decimus	tiende
declarans se scribere non posse	verklarende niet te kunnen schrijven
declarant	(<Lat. deelarare) eiser voor een gespecificeerd geldsbedrag
declaratie van kosten	(<Lat. declaratio) eis die een eiser bij het gerecht indient wanneer hij een bepaald gespecificeerd geldsbedrag van de gedaagde te vorderen heeft
declaratus	verklaard hebbende
decollatus	onthoofd
deculciare	het schoeisel uitdoen
decurio maior	sergeant majoor, opperwachtmeester
decurio militum	onderofficier, korporaal
dedi	ik heb gegeven
dedicatio	(in)wijding van kerk, viering
deducent	(<Lat. deducere) degene die een deductie voor gerecht brengt
deduceren	(<Lat. deducere) afleiden; aftrekken
deductie	(<Lat. deductio) stuk waarin uit gestelde feiten een eis (in rechte) wordt afgeleid; aftrekking, uittreksel
defecto virium	in gebreke van krachten
defensor	verdediger
defemetorum	overlijdensregister
definitieve sententie	(<Lat. sententia definitiva) eindvonnis
defunctus	(vrw. -a) gestorven, overleden, uitgestorven
defuncti	overledenen
deglubitor	vilder
Dei gratia	door de gratie Gods
deinde	opvolgend, daarna
delirium	waanzinnigheid
demigravit	overleden; verhuisd
demolieren	(<Lat. demoliri) slopen
denarium	denarius, denier (munt)
denarius	Romeinse zilvermunt
denatus	gestorven
denuntiare	(de huwelijksgeboden) afkondigen
denuntiatio	afkondiging
Deo juvente	met Gods hulp
Deo optimo maximo	aan de heerlijkste opperste God (op grafzerken)
Deo optimo spiritum dedit	hij gaf aan God, de Allerhoogste, zijn geest
deponent	(<Lat. deponere) hij die een verklaring aflegt
depositie	(<Lat. depositio) beedigde verklaring, afgelegd voor een gerechteljk commissaris
derelicta	weduwe
derogare	afbreuk doen, inbreuk maken, afwijken van de wet
descendens	nederdalend, afstammeling, nakomeling
descendere	neerdalen, afstammen, overlijden
descendi	ik ben afgedaald, ik stam af van
descensum	neergedaald, afkomstig van, overleden
desert verklaren van een appel	(<Lat. desertus) verklaren, dat tegen een uitspraak van een gerecht geen hoger beroep mag worden ingesteld
deservitor	bedienaar van de parochie, koster
desistere	afzien
desponsare	verloven, uithuwen
desponsatus	(vrw. -a) verloofd
desponsatio	verloving
destitutus sensibus	van zijn zinnen beroofd
desunt cetera	de rest ontbreekt
dies natalis	geboortedag, stichtingsdag
detentio	hechtenis; houderschap
devotus	toegewijd, vroom
dexter	rechts
diaconus	diaken
diarrhea	diarree
dicere	zeggen
dicit	hij/zij zegt
dicti anni	de genoemde jaren
dictionis caesariae	onder keizerlijk gezag, in een rijksland
dicto	in het gezegde
dicto loco	op de gezegde plaats
dictum	uitspraak (in een rechtszaak), gezegd
dictus	gezegd, vernoemd, geheten, genoemd, voornoemd, bijgenaamd
dicunt	zij zeggen
die	op de dag
die precedente	op de voorgaande dag
die subsequente	op de volgende dag
diebus	op de dagen
diem suum clausit	sloot zijn levensdag af
dierum	van de dagen
dies	dag
dies feriatus	feest-/marktdag
dies illa	deze dag
dies irea	dag des toorns
dies jovis	donderdag
dies lunae	maandag
dies martis	dinsdag
dies mercurii	woensdag
dies natalis	verjaardag, Kerstdag
dies saturni	zaterdag
dies solis	zondag
dies veneris	vrijdag
dies veneris parasceves	Goede Vrijdag
dies veneris sanctus	Goede Vrijdag
digamus	voor de tweede maal gehuwd
digesta	uitgelezen, geordende, berekende zaken
diis manibus sacrum	gewijd aan de zielen van de afgestorvenen
dilatus	uitgesteld, verwijderd
dilirium,	zie delirium
dimachus	dragonder, lichtbewapend ruiter
dimerie	(<Lat. dimeritum) gebied waar tiende geheven werd
dimidium	helft, half
diminutien	(<Lat. diminutio) verminderingen, antwoord op een declaratie van kosten
dimissoriales dedi ad contrahendum matrimonium	ik gaf verlofbrieven voor het voltrekken van een huwelijk
dimissus	gezonden (wanneer de bruidegom door zijn pastoor naar de parochie van de bruid 'gezonden' wordt om daar te trouwen)
diocesis	van het bisdom
dirimentibus (impedimentibus)	(door, met) vernietigende beletsels
discedere	weggaan, zich verwijderen
discessit	hij ging weg (overleed)
discessus	dood (gegaan)
discoord	(<Lat. discordia) onenigheid
discussie	(<Lat. discussie) (wederzijdse) bestrijding (van een ingestelde vordering)
dispensatio	vrijstelling
dispensatio affinitatis	vrijstelling voor aanverwantschap
dispensatio consanguinitatis	vrijstelling voor bloedverwantschap
dispensatio in bannis	vrijstelling van de drie huwelijksafkondigingen
dispensatio in uno banno	dispensatie van een huwelijksafkondiging
dispensavi	ik heb vrijstelling verleend
dispensavit	heeft vrijstelling verleend
dispositum	beschikking, wilsbeschikking in testament
dissimilis	ongelijk
dissolutio conjugi	echtscheiding
distinctio	onderscheid
ditionis caesariae,	zie dictionis caesariae
dito	op dezelfde dag
diurnus	een dag durend, dagelijks
diuturna infirmitate	na een langdurige ziekte
diuturno languore	na een langdurige ziekte
divortatus (vrw. -a)	gescheiden
divorti sententia	echtscheidingsuitspraak
divortium	echtscheiding
dixi	ik heb gezegd
dixit	heeft gezegd, zei
doctor	leraar, gepromoveerde aan de universiteit, meester in de rechten
doctor juris utriusque	meester in de beide rechten (kanoniek en Romeins recht)
dolator	timmerman, meubelmaker
doliarius	tonnenmaker, kuiper
domicella	juffrouw, jonkvrouw (dochter van de heer), jonge edele vrouw
domicellus	heer, jonge edelman
domicilium citandi eligere	een adres kiezen waar men gedagvaard kan worden, waar men dus 'procesrechtelijk' te bereiken is tijdens de procedure
domicilium	woning, woonplaats
domina	(adellijke) vrouwe des huizes
dominica	zondag
dominus	heer (titel van ridders, seculiere priesters en predikanten)
dominus castri	burchtheer
dominus loci	de heer van de plaats
dominus supremus	kolonel
dominus temporalis	plaatselijke heer (wereldlijk heer)
domus	huis
drossardus	drossaard, baljuw
ducatu	in het hertogdom
ducentesimus	tweehonderdste
ducenti	tweehonderd
ducis	van de leider, aanvoerder
ducissa	hertogin
dum viveret	tijdens zijn leven, toen hij leefde
duo	twee
duo et viginti	tweeentwintig
duodecies	twaalfmaal
duodecim	twaalf
duodecimus	twaalfde
duodennis	twaalfjarige
duodetricesimus	achtentwintigste
duodetriginta	achtentwintig (letterlijk twee van dertig)
duodevicesimus	achttiende
duodevicies	achttienmaal
duodeviginti	achttien
duoetvicesimus	tweeentwintigste
duoetvicies	tweeentwintigmaal
duplex vidua	tweemaal weduwe
durante vita	gedurende het leven
dux	hertog, leider, aanvoerder
dux belli	overste, kolonel
dux militim	generaal, bevelhebber
duxit in matrimonium	huwde
dysenterie	dysenterie, buikloop
dysuria	moeilijkheid om te urineren